Dzieci w wieku przedszkolnym najlepiej poznają świat poprzez działanie. Dotykają, przelewają, przesypują, porównują, obserwują zachodzące zmiany i zadają mnóstwo pytań. Właśnie ta naturalna ciekawość stała się punktem wyjścia do stworzenia innowacji pedagogicznej „Eksperymentuję i doświadczam – Mali badacze odkrywają świat”.
Jest to całoroczny projekt przeznaczony dla dzieci w wieku przedszkolnym, którego głównym celem jest rozwijanie ciekawości poznawczej poprzez samodzielne eksperymentowanie, obserwowanie oraz odkrywanie prostych zależności występujących w najbliższym otoczeniu.
Projekt został zaplanowany na rok szkolny 2026/2027 i obejmuje 20 spotkań badawczych realizowanych od września do czerwca.
O czym jest innowacja?
Innowacja nie polega na prezentowaniu dzieciom efektownych doświadczeń ani przekazywaniu im gotowych definicji z zakresu fizyki, chemii czy przyrody. Jej najważniejszym założeniem jest zmiana roli dziecka – z odbiorcy informacji w aktywnego badacza.
Podczas zajęć nauczyciel nie rozpoczyna od wyjaśnienia, co za chwilę się wydarzy. Zamiast tego zadaje dzieciom pytanie:
„Jak myślicie, co się stanie?”
Dzieci mogą przedstawiać różne pomysły, wskazywać odpowiedź, opowiadać, rysować lub po prostu obserwować. Żadne przewidywanie nie jest wyśmiewane ani oceniane jako niewłaściwe. Następnie grupa wspólnie sprawdza, co wydarzy się podczas doświadczenia.
Podstawą kolejnych spotkań jest prosty schemat badawczy:
PYTAM → PRZEWIDUJĘ → SPRAWDZAM → OBSERWUJĘ → PORÓWNUJĘ → WYCIĄGAM WNIOSEK → OCENIAM
Dzięki temu dzieci stopniowo uczą się, że nie trzeba od razu znać odpowiedzi. Można jej poszukać poprzez działanie, obserwację i sprawdzanie różnych możliwości.
Dla jakiego wieku przeznaczony jest projekt?
Innowację można realizować z dziećmi w wieku od 3 do 6 lat, odpowiednio dostosowując sposób prowadzenia zajęć oraz poziom stawianych wymagań.
- Dzieci 3-letnie przede wszystkim obserwują, dotykają, przelewają, manipulują przedmiotami i odpowiadają na proste pytanie: „Co się stało?”.
- Dzieci 4-letnie mogą wybierać jedną z przedstawionych możliwości, przewidywać prosty rezultat i opisywać zauważoną zmianę.
- Dzieci 5-letnie podejmują próby przewidywania, porównują, klasyfikują i formułują proste wnioski.
- Dzieci 6-letnie mogą stawiać proste hipotezy, planować sposób ich sprawdzenia, uzasadniać swoje odpowiedzi oraz przedstawiać obserwacje za pomocą symbolu lub rysunku.
Nie każde dziecko musi wykonywać wszystkie czynności w ten sam sposób. Projekt pozwala dostosować zadania do wieku, możliwości rozwojowych, sposobu komunikowania się oraz indywidualnych potrzeb dzieci.
Jak wygląda realizacja innowacji?
Projekt obejmuje dwa spotkania w każdym miesiącu roku szkolnego. Poszczególne doświadczenia zostały ułożone tak, aby dzieci stopniowo poznawały kolejne etapy pracy badawczej i coraz bardziej samodzielnie uczestniczyły w zajęciach.
Harmonogram 20 spotkań
| Miesiąc | Tematy doświadczeń |
|---|---|
| Wrzesień | „Zostajemy Małymi Badaczami – kodeks i pierwsze obserwacje”; „Pływa czy tonie?” |
| Październik | „Co wchłania wodę?”; „Wędrująca woda” |
| Listopad | „Uciekający pieprz”; „Co rozpuszcza się w wodzie?” |
| Grudzień | „Kolorowe mieszanie – jak powstają nowe kolory?”; „Co przyciąga magnes?” |
| Styczeń | „Co stanie się z lodem?”; „Gdzie lód topi się szybciej?” |
| Luty | „Czy powietrze istnieje?”; „Balon rośnie sam” |
| Marzec | „Tańczące rodzynki”; „Kolorowa lawa” |
| Kwiecień | „Czego potrzebuje roślina?”; „Fasola budzi się do życia” |
| Maj | „Co poruszy wiatr?”; „Cień – kiedy jest duży, a kiedy mały?” |
| Czerwiec | „Budujemy wieżę”; „Laboratorium Małego Badacza” |
Ostatnie spotkanie ma formę podsumowania. Dzieci wybierają swoje ulubione doświadczenia, ponownie je wykonują i wcielają się w rolę ekspertów, którzy opowiadają o swoich odkryciach.
Stały schemat każdego spotkania
Każde zajęcie przebiega według podobnego schematu:
- Pytanie badawcze – nauczyciel przedstawia problem, np. „Czy wszystkie przedmioty wrzucone do wody zatoną?”.
- Przewidywanie – dzieci mówią, pokazują lub rysują, co według nich się wydarzy.
- Eksperyment – samodzielnie lub z pomocą nauczyciela sprawdzają swoje pomysły.
- Obserwacja – opisują zauważone zmiany.
- Porównanie – zastanawiają się, czy wynik był zgodny z ich przewidywaniami.
- Wniosek – wspólnie z nauczycielem formułują krótkie podsumowanie.
- Ewaluacja – określają, czy zajęcia im się podobały i czy potrzebowały pomocy.
Zajęcia mogą być realizowane indywidualnie, w parach, w małych zespołach lub z całą grupą. Wykorzystywane są przede wszystkim eksperymenty, obserwacje, zabawy sensoryczne, zadania problemowe, działania matematyczne oraz aktywności plastyczno-konstrukcyjne.
Jakie umiejętności rozwija projekt?
Podczas realizacji innowacji dzieci:
- rozwijają ciekawość świata;
- zadają pytania;
- podejmują próby przewidywania rezultatów;
- obserwują zachodzące zmiany;
- porównują i klasyfikują;
- zauważają proste związki przyczynowo-skutkowe;
- rozwijają logiczne i kreatywne myślenie;
- posługują się podstawowymi pojęciami matematycznymi;
- opisują swoje spostrzeżenia;
- uczą się słuchać wypowiedzi innych;
- współpracują w parze i w grupie;
- podejmują decyzje;
- rozwijają samodzielność;
- przestrzegają zasad bezpieczeństwa;
- doświadczają własnej sprawczości;
- przekonują się, że pomyłka również może prowadzić do odkrycia.
Projekt został opracowany z uwzględnieniem nowej podstawy programowej wychowania przedszkolnego obowiązującej od roku szkolnego 2026/2027. Podstawa zwraca szczególną uwagę na rozwijanie ciekawości, kompetencji językowych i matematycznych, rozwiązywanie problemów, współpracę, samodzielność oraz budowanie sprawczości dziecka. Szczegóły znajdują się w Rozporządzeniu Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. – Dz.U. 2026 poz. 378.
Innowacja wspiera również realizację wybranych kierunków polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027, szczególnie w zakresie wdrażania Reformy26 „Kompas Jutra”, promowania aktywności offline, rozpoznawania potrzeb dzieci oraz rozwijania ciekawości i aktywności poznawczej poprzez pracę projektową.
Co znajduje się w przygotowanym opracowaniu?
Materiał nie jest jedynie krótkim opisem pomysłu na zajęcia. To kompletna dokumentacja innowacji pedagogicznej, uporządkowana w 23 częściach.
W opracowaniu znajdują się:
- wstęp i uzasadnienie potrzeby realizacji innowacji;
- opis zgodności z nową podstawą programową;
- odniesienie do kierunków polityki oświatowej państwa;
- wyjaśnienie, na czym polega innowacyjność przedsięwzięcia;
- cel główny i szczegółowe cele projektu;
- cele dostosowane do dzieci 3-, 4-, 5- i 6-letnich;
- metody oraz formy pracy;
- Kodeks Małego Badacza;
- harmonogram 20 spotkań od września do czerwca;
- stały schemat prowadzenia każdego doświadczenia;
- przewidywane efekty realizacji;
- wskazówki dotyczące dokumentowania projektu;
- sposób prowadzenia ewaluacji;
- pytania ewaluacyjne dla nauczyciela;
- zasady bezpieczeństwa;
- podstawa prawna;
- zgoda autora na realizację innowacji.
Gotowe dokumenty do wykorzystania
W pakiecie zostały przygotowane również dokumenty, które można uzupełnić i wykorzystać w swojej placówce.
Arkusz obserwacji dziecka
Arkusz pozwala porównać funkcjonowanie dziecka na początku i na końcu projektu. Obejmuje takie umiejętności jak:
- zainteresowanie eksperymentowaniem;
- zadawanie pytań;
- przewidywanie rezultatów;
- uważne obserwowanie;
- opisywanie spostrzeżeń;
- porównywanie;
- dostrzeganie zależności;
- formułowanie wniosków;
- współpraca;
- przestrzeganie zasad;
- samodzielne podejmowanie działań.
Oceny można dokonać za pomocą prostych oznaczeń: tak, czasami, wymaga wsparcia.
Karta Małego Badacza
Karta przeznaczona jest głównie dla dzieci 5- i 6-letnich. Dziecko może na niej zaznaczyć lub narysować:
- co dzisiaj bada;
- co według niego się wydarzy;
- jaki był wynik doświadczenia;
- czego się dowiedziało.
Informacja dla rodziców
Gotowy tekst przedstawia rodzicom najważniejsze założenia innowacji, tematykę zajęć oraz rozwijane umiejętności. Można go przekazać podczas zebrania, wywiesić na tablicy informacyjnej lub przesłać za pomocą dziennika elektronicznego.
Ankieta ewaluacyjna dla rodziców
Ankieta pomaga sprawdzić, czy dziecko opowiadało w domu o doświadczeniach, zadawało więcej pytań, wykazywało zainteresowanie eksperymentowaniem lub próbowało odtworzyć wybrane doświadczenie.
Gotowy wzór sprawozdania końcowego
W opracowaniu znajduje się również wzór sprawozdania z miejscami do wpisania:
- nazwy placówki;
- wieku uczestników;
- okresu realizacji;
- doświadczeń, które szczególnie zainteresowały dzieci;
- zaobserwowanych efektów;
- stopnia osiągnięcia celów;
- rekomendacji dotyczących kontynuowania projektu.
Dzięki temu po zakończeniu innowacji nauczyciel nie musi tworzyć całego dokumentu od początku.
Jak dokumentować realizację projektu?
Dokumentowanie innowacji może być proste i nie musi oznaczać tworzenia obszernego segregatora po każdym spotkaniu.
Do dokumentacji można wykorzystać:
- harmonogram działań;
- wpisy w dzienniku;
- Karty Małego Badacza;
- arkusz obserwacji;
- krótkie notatki nauczyciela;
- wybrane prace i rysunki dzieci;
- zdjęcia wykonywane zgodnie z zasadami obowiązującymi w placówce;
- ankietę dla rodziców;
- sprawozdanie końcowe.
Każda placówka może dostosować sposób dokumentowania do własnych procedur i ustaleń dyrektora.
Bezpieczeństwo Małych Badaczy
Wszystkie doświadczenia powinny być dostosowane do wieku dzieci i wykonywane pod bezpośrednim nadzorem nauczyciela.
W projekcie nie wykorzystuje się ognia, wrzątku ani substancji żrących. Dzieci nie próbują produktów ani przygotowanych mieszanin. Po zakończeniu zajęć myją ręce, a rozlane płyny są natychmiast usuwane.
Szczególną ostrożność należy zachować podczas korzystania z balonów, drobnych elementów, octu, płynu do naczyń i tabletek musujących. Przed rozpoczęciem realizacji dzieci wspólnie poznają i omawiają Kodeks Małego Badacza.
Nauka, która rozpoczyna się od pytania
„Eksperymentuję i doświadczam – Mali badacze odkrywają świat” to projekt, który pozwala zamienić przedszkolną salę w bezpieczne laboratorium dziecięcych odkryć.
Najważniejszy nie jest spektakularny efekt doświadczenia, ale droga, którą przechodzi dziecko: od pytania i własnego pomysłu, przez samodzielne sprawdzanie, aż do zauważenia zależności i sformułowania prostego wniosku.
To właśnie podczas takich działań dzieci przekonują się, że ich pytania są ważne, warto szukać odpowiedzi, a wiedzę można zdobywać poprzez zabawę, obserwację i własne doświadczenia. 🔬🧪
Cena z materiałami dydaktycznymi to 50 zł https://buycoffee.to/darmowepomoceedukacyjne
Po dokonaniu wpłaty bardzo proszę, aby w polu „Chcę dodać dedykację” wpisać dokładną nazwę pakietu, który został wykupiony, np. „Eskperymentuję i doświadczam”.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz