„W naszej klasie jesteśmy…” – dlaczego pozytywne komunikaty są ważne także dla starszych dzieci?

Po 12 latach pracy z dziećmi coraz mocniej przekonuję się, że atmosfera w grupie nie tworzy się sama. Nie wystarczy ustalić regulaminu, powiesić kilku zasad i oczekiwać, że uczniowie automatycznie będą się szanować, wspierać i dobrze ze sobą współpracować.

Dzieci potrzebują nie tylko informacji o tym, czego nie wolno robić. Potrzebują również jasnych komunikatów pokazujących, jak mogą czuć się w swojej klasie i kim mogą w niej być.

Właśnie dlatego tak ważne są hasła:

W naszej klasie jesteśmy ważni, akceptowani, bezpieczni, wysłuchani, szanowani, równi, różni i niepowtarzalni.

Na pierwszy rzut oka mogą wyglądać jak zwykłe dekoracyjne napisy. W rzeczywistości mogą stać się początkiem bardzo ważnych rozmów o relacjach, emocjach, poczuciu własnej wartości i odpowiedzialności za innych.

Dziecko chce wiedzieć, że ma swoje miejsce

Każdy uczeń, niezależnie od wieku, potrzebuje poczucia przynależności. Chce wiedzieć, że jest częścią klasy nie tylko dlatego, że jego nazwisko znajduje się w dzienniku.

Poczucie przynależności buduje się wtedy, gdy dziecko czuje:

• że ktoś zauważa jego obecność,
• że jego zdanie ma znaczenie,
• że może popełnić błąd bez wyśmiewania,
• że nie musi udawać kogoś innego,
• że może poprosić o pomoc,
• że jego mocne strony są dostrzegane,
• że różnice nie są powodem do odrzucenia.

Dotyczy to zarówno młodszych dzieci, jak i nastolatków. Starsi uczniowie mogą nie mówić wprost, że potrzebują akceptacji, jednak nadal bardzo mocno przeżywają ocenę grupy. Czasami nawet bardziej niż dzieci młodsze.

W wieku szkolnym i nastoletnim opinia rówieśników zaczyna odgrywać ogromną rolę. Jedno przykre słowo, wykluczenie z grupy, złośliwy komentarz czy publiczne ośmieszenie mogą zostać zapamiętane na bardzo długo.

Dlatego komunikat „Jesteś tutaj ważny” nie jest pustym sloganem. To przypomnienie, że w klasie każdy powinien mieć prawo do szacunku, bezpieczeństwa i własnego zdania.

„Jesteśmy różni” nie oznacza „jesteśmy podzieleni”

W każdej klasie spotykają się dzieci o różnych charakterach, temperamentach, zainteresowaniach i możliwościach. Jedne szybko nawiązują relacje, inne potrzebują więcej czasu. Niektóre chętnie występują przed grupą, a inne bardzo stresują się nawet krótką odpowiedzią.

Są uczniowie energiczni, cisi, wrażliwi, impulsywni, spokojni, pomysłowi, ostrożni, niezwykle rozmowni albo wycofani. Każde dziecko wnosi do klasy coś innego.

Hasło „Różni i niepowtarzalni” może pomóc uczniom zrozumieć, że nie musimy być tacy sami, aby tworzyć dobrą społeczność.

Równość nie polega przecież na tym, że wszyscy otrzymują dokładnie to samo. Polega na tym, że każdy ma prawo do godnego traktowania i otrzymuje wsparcie odpowiednie do swoich potrzeb.

Dla jednego ucznia wyzwaniem będzie samodzielne wykonanie zadania, dla innego zabranie głosu na forum klasy, a dla jeszcze innego spokojne przyjęcie niepowodzenia. Nie powinniśmy porównywać dzieci wyłącznie według jednego schematu.

Ważne jest, aby uczniowie widzieli, że różnorodność nie osłabia klasy. Może być jej ogromną siłą.

Słowa wpływają na sposób myślenia o sobie

Dzieci bardzo szybko przejmują komunikaty, które regularnie słyszą na swój temat.

Jeżeli uczeń często słyszy, że jest nieuważny, leniwy, trudny albo niegrzeczny, z czasem może zacząć postrzegać siebie właśnie w taki sposób. Etykiety bywają bardzo trwałe, nawet jeżeli zostały wypowiedziane w emocjach.

Pozytywne hasła nie powinny jednak służyć do przekonywania dzieci, że zawsze muszą być grzeczne, odważne, aktywne i uśmiechnięte. Dziecko ma prawo być smutne, zmęczone, niepewne czy zdenerwowane.

Ich zadaniem jest pokazanie uczniom, że mają w sobie potencjał i mogą rozwijać określone postawy.

Komunikat „Jesteśmy wytrwali” nie oznacza, że zawsze wszystko nam się udaje. Oznacza, że możemy próbować ponownie.

„Jesteśmy odważni” nie oznacza braku lęku. Odwaga może polegać na poproszeniu o pomoc, przyznaniu się do błędu lub powiedzeniu, że coś nas rani.

„Jesteśmy samodzielni” nie oznacza, że musimy radzić sobie bez wsparcia. Samodzielność rozwija się stopniowo i obejmuje również umiejętność rozpoznania, kiedy potrzebujemy drugiego człowieka.

Nastolatki także potrzebują takich komunikatów

Czasami pozytywne hasła kojarzą się wyłącznie z edukacją przedszkolną i wczesnoszkolną. Tymczasem młodzież również bardzo ich potrzebuje, choć forma ich wykorzystania powinna być dostosowana do wieku.

Nastolatki są szczególnie wrażliwe na ocenę, porównywanie i odrzucenie. To czas intensywnego budowania tożsamości. Młody człowiek zastanawia się, kim jest, jak postrzegają go inni i czy pasuje do grupy.

Nie zawsze pokaże, że coś go zraniło. Może odpowiedzieć żartem, obojętnością albo wycofaniem. Dlatego tak ważne jest tworzenie przestrzeni, w której nie trzeba stale udowadniać swojej wartości.

Hasła takie jak:

• Jesteśmy wysłuchani,
• Jesteśmy sobą,
• Jesteśmy akceptowani,
• Jesteśmy bezpieczni,
• Jesteśmy równi

mogą stać się punktem wyjścia do rozmów o presji rówieśniczej, hejcie, granicach, samoakceptacji, odpowiedzialności za słowa i zdrowych relacjach.

W przypadku starszych uczniów szczególnie ważne jest jednak, aby hasła nie były narzucone bez rozmowy. Warto zapytać młodzież, co dla niej oznacza bezpieczna klasa, po czym poznaje, że jest szanowana i jakie zachowania sprawiają, że ktoś czuje się wykluczony.

Plakat nie wystarczy

Najpiękniejsze hasła nie będą miały znaczenia, jeżeli codzienność klasy będzie im przeczyć.

Jeżeli na ścianie znajduje się napis „Jesteśmy wysłuchani”, nauczyciel powinien rzeczywiście znaleźć czas na wysłuchanie ucznia.

Jeżeli mówimy „Jesteśmy szanowani”, nie możemy pozwalać na wyśmiewanie błędów, wyglądu, sposobu mówienia czy trudności edukacyjnych.

Jeżeli podkreślamy, że jesteśmy drużyną, nie powinniśmy budować motywacji wyłącznie na rywalizacji i ciągłym porównywaniu wyników.

Hasła powinny być widocznym znakiem wartości, które rzeczywiście próbujemy wprowadzać w życie.

Nie oznacza to, że w klasie nigdy nie pojawią się konflikty. Konflikty są naturalną częścią relacji. Ważne jest jednak to, w jaki sposób uczymy dzieci je rozwiązywać.

Czy potrafimy powiedzieć „przepraszam”?

Czy umiemy przyjąć odmowę?

Czy możemy nie zgadzać się bez obrażania?

Czy potrafimy zauważyć, że ktoś został sam?

Czy reagujemy, kiedy komuś dzieje się krzywda?

To właśnie w takich codziennych sytuacjach hasła nabierają prawdziwego znaczenia.

Jak pracować z hasłami w klasie?

Napisy można wykorzystać nie tylko jako dekorację, ale również jako materiał wychowawczy.

Na początku roku warto wybrać kilka haseł i wspólnie zastanowić się, co one oznaczają. Uczniowie mogą podawać konkretne przykłady zachowań.

Przy haśle „Pomocni” mogą powiedzieć:

„Tłumaczymy koledze zadanie, ale nie wykonujemy go za niego”.

Przy haśle „Uważni”:

„Słuchamy, kiedy ktoś mówi i zauważamy, gdy ktoś potrzebuje pomocy”.

Przy haśle „Szczerzy”:

„Mówimy prawdę, ale nie używamy jej jako wymówki do ranienia innych”.

Przy haśle „Zgrani”:

„Nie musimy być najlepszymi przyjaciółmi, ale potrafimy współpracować i szanować się”.

Można także regularnie wracać do wybranych wartości podczas godzin wychowawczych, zajęć integracyjnych lub po trudnych sytuacjach w klasie.

Dobrym pomysłem jest pytanie:

„Które z naszych haseł było dziś szczególnie widoczne?”

Dzięki temu uczniowie zaczynają dostrzegać pozytywne zachowania swoich kolegów i koleżanek.

Klasa może być miejscem, w którym dziecko rośnie

Jako nauczycielka z 12-letnim doświadczeniem wiem, że dzieci nie zapamiętują wyłącznie treści lekcji. Zapamiętują również atmosferę, sposób, w jaki były traktowane, oraz emocje, z którymi przychodziły do szkoły.

Pamiętają, czy mogły zadać pytanie bez obawy przed śmiechem.

Czy ktoś zauważył ich wysiłek.

Czy miały prawo do gorszego dnia.

Czy mogły być sobą.

Czy czuły, że naprawdę należą do grupy.

Dlatego warto mówić dzieciom nie tylko o obowiązkach, ocenach i wynikach. Warto przypominać im, że są ważną częścią społeczności.

Nie dlatego, że zawsze zachowują się idealnie.

Nie dlatego, że osiągają najlepsze wyniki.

Nie dlatego, że spełniają oczekiwania innych.

Są ważne dlatego, że są ludźmi, którzy zasługują na szacunek, bezpieczeństwo i życzliwe traktowanie.

A klasa, w której uczniowie czują się akceptowani i wysłuchani, staje się miejscem, w którym łatwiej się uczyć, podejmować wyzwania, budować relacje i rozwijać własne możliwości.

Materiały w formacie PDF znajdziesz TUTAJ