Po 12 latach pracy z dziećmi coraz mocniej przekonuję się, że ruchu nie można sprowadzać wyłącznie do zaplanowanej gimnastyki, zajęć sportowych czy kilku ćwiczeń wykonywanych raz w tygodniu.
Ruch jest obecny w całym dziecięcym dniu. Pomaga rozładować napięcie, odzyskać koncentrację, lepiej poznać własne ciało, nawiązywać relacje, uczyć się współpracy i stopniowo przejmować odpowiedzialność za własne zdrowie.
Widzę też, że dzieci coraz częściej potrzebują nie tylko zachęty do aktywności, ale również nauki odpoczywania, rozpoznawania zmęczenia, komunikowania dyskomfortu oraz szukania równowagi między ruchem, nauką, zabawą i czasem spędzanym przed ekranem.
Właśnie z tych codziennych obserwacji powstał projekt „Ruszaj po zdrowie!”, przygotowany w dwóch odrębnych wersjach:
Obie wersje łączy wspólna idea, ale każda została opracowana zgodnie z potrzebami rozwojowymi konkretnej grupy wiekowej. Nie jest to jeden materiał, w którym zmieniono wyłącznie nazwę grupy lub wiek uczestników.
Projekt odpowiadający na aktualne potrzeby edukacyjne
Tworząc projekt, zależało mi, aby nie był on jedynie zbiorem atrakcyjnych zabaw. Chciałam, żeby odpowiadał również na kierunek zmian zachodzących obecnie w polskiej edukacji.
W roku szkolnym 2026/2027 jednym z podstawowych kierunków polityki oświatowej państwa jest edukacja zdrowotna w szkole, obejmująca promowanie zdrowego stylu życia, aktywności ruchowej, odpowiedzialnych zachowań prozdrowotnych oraz przygotowanie uczniów do udzielania pierwszej pomocy. Wśród priorytetów znalazły się także wspieranie zdrowia psychicznego, higiena cyfrowa i aktywność offline, rozpoznawanie indywidualnych potrzeb dzieci, współpraca z rodzicami, odpowiedzialność za bezpieczeństwo własne i innych oraz rozwijanie pracy projektowej i kształcenia interdyscyplinarnego.
To właśnie te obszary tworzą podstawę projektu „Ruszaj po zdrowie!”.
Projekt łączy:
Nie są to zatem przypadkowo dobrane tematy. Każdy z nich odpowiada rzeczywistym potrzebom dzieci oraz aktualnym kierunkom pracy przedszkoli i szkół.
„Kompas Jutra” i uczenie się przez działanie
Od 1 września 2026 roku nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego obejmie wszystkie dzieci uczęszczające do przedszkoli. W szkole podstawowej nowe rozwiązania będą wdrażane stopniowo — w roku szkolnym 2026/2027 rozpoczną się w klasach I i IV.
W edukacji wczesnoszkolnej szczególnie podkreślono zintegrowany charakter kształcenia, rozwijanie kompetencji językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych, a także kompetencji przekrojowych, takich jak współpraca, rozwiązywanie problemów, dbanie o innych, kierowanie sobą i dbanie o siebie. Ważnym elementem są również praktyczne doświadczenia edukacyjne oraz budowanie sprawczości ucznia.
Jako nauczycielka bardzo dobrze rozumiem ten kierunek zmian. Dzieci nie uczą się skutecznie wyłącznie przez słuchanie. Potrzebują sprawdzić, dotknąć, wykonać, porównać, popełnić błąd, spróbować ponownie i wyciągnąć własny wniosek.
Dlatego projekt został zbudowany według schematu:
Poznaję – zdobywam podstawowe wiadomości.
Doświadczam – wykonuję zadania ruchowe i zdrowotne.
Wybieram – sprawdzam, które sposoby dbania o siebie są dla mnie pomocne.
Utrwalam – wykorzystuję poznane umiejętności w codziennych sytuacjach.
Dzielę się – opowiadam o swoich doświadczeniach kolegom, nauczycielowi lub rodzinie.
Dzięki temu dzieci nie tylko słyszą, że ruch, woda, sen, higiena i odpoczynek są ważne. Uczą się stosować te zasady w praktyce.
Dlaczego przygotowałam dwie osobne wersje?
Przedszkolak poznaje świat przede wszystkim poprzez zabawę, naśladowanie, ruch, bezpośrednie doświadczenie i relację z osobą dorosłą.
Potrzebuje:
krótkich i jednoznacznych poleceń;
częstych zmian aktywności;
gestów i instrukcji obrazkowych;
możliwości wielokrotnego powtarzania;
bezpiecznej, przewidywalnej organizacji;
prawa do obserwowania przed podjęciem próby;
krótkiego odpoczynku;
wsparcia nauczyciela.
Uczeń edukacji wczesnoszkolnej nadal potrzebuje zabawy i ruchu, ale może już również:
czytać krótkie instrukcje;
planować kolejne działania;
wykonywać proste pomiary;
zapisywać obserwacje;
porównywać wyniki bez tworzenia rankingu;
formułować wnioski;
rozwiązywać zadania problemowe;
przygotowywać plakaty i prezentacje;
pełnić role w zespole;
dokonywać bardziej świadomej samooceny.
Dlatego wersja dla klas I–III została rozszerzona o elementy edukacji polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej.
Ruch nie jest w niej dodatkiem do „właściwej nauki”. Staje się jednym ze sposobów uczenia się, badania, współpracy i rozwiązywania problemów.
Co łączy obie wersje projektu?
Oba projekty zostały zaplanowane na cały rok szkolny — od września do czerwca — i obejmują dziesięć miesięcznych modułów.
Wrzesień – „Bezpiecznie zaczynamy”
Integracja, poznawanie możliwości własnego ciała, reagowanie na sygnały, zasady bezpiecznego ruchu oraz wstępna obserwacja funkcjonowania dzieci.
Październik – „Moje ciało jest sprawne”
Równowaga, koordynacja, orientacja przestrzenna, prawidłowa postawa oraz sprawność dłoni i stóp.
Listopad – „Oddycham i odpoczywam”
Zdrowie psychiczne, spokojny oddech, wyciszenie, rozpoznawanie zmęczenia i poszukiwanie skutecznych sposobów odpoczynku.
Grudzień – „Zdrowie mieszka na talerzu”
Zdrowe odżywianie, nawodnienie, higiena, spokojne spożywanie posiłków oraz świadome wybory żywieniowe.
Styczeń – „Zima też jest do ruchu”
Aktywność na świeżym powietrzu, właściwy ubiór, obserwowanie pogody oraz bezpieczeństwo na śniegu i lodzie.
Luty – „Moje serce lubi ruch”
Marsz, taniec, rytm, wytrzymałość oraz obserwowanie oddechu, tętna i reakcji organizmu na wysiłek.
Marzec – „Mały Ratownik”
Numer alarmowy 112, zasady wzywania pomocy, rozpoznawanie zagrożeń i poznawanie podstawowego wyposażenia apteczki.
Kwiecień – „Ruch w naturze”
Spacery, marsze terenowe, orientacja przestrzenna, aktywność w naturalnym środowisku i troska o przyrodę.
Maj – „Sport uczy współpracy”
Fair play, zadania zespołowe, różne dyscypliny sportowe, przyjmowanie sukcesu i niepowodzenia oraz poznawanie sportu osób z niepełnosprawnościami.
Czerwiec – „Zdrowa rodzina w ruchu”
Podsumowanie projektu, rodzinne stacje aktywności, prezentacja osiągnięć i planowanie dalszych zdrowych działań.
Każdy miesiąc zawiera główne zajęcie tematyczne oraz większe wydarzenie projektowe. W każdej wersji przygotowano łącznie 20 kompletnych scenariuszy.
Wersja dla dzieci w wieku 3–6 lat
Wersja przedszkolna opiera się przede wszystkim na:
zabawach ruchowych i naśladowczych;
opowieściach ruchowych;
prostych torach przeszkód;
zadaniach z piłkami, woreczkami, obręczami i chustą;
zabawach sensorycznych;
ćwiczeniach oddechowych i relaksacyjnych;
rytmice, tańcu i ruchu przy muzyce;
rozmowach kierowanych;
obrazkowej samoocenie;
działaniach rodzinnych.
Zajęcia zostały dostosowane osobno do możliwości dzieci 3–4-letnich oraz 5–6-letnich.
Każde zadanie można skrócić, uprościć lub zastąpić spokojniejszym wariantem. Dziecko może przejść zamiast przeskakiwać, wybrać krótszą trasę, skorzystać ze wsparcia nauczyciela albo odpocząć w ustalonym miejscu.
W projekcie nie stosuje się eliminacji, rankingów ani publicznego porównywania sprawności.
Wersja dla klas I–III
Wersja szkolna zachowuje aktywny i zabawowy charakter projektu, ale została dostosowana do metodyki edukacji wczesnoszkolnej.
Uczniowie nie tylko wykonują zadania ruchowe, lecz także:
tworzą kodeksy i instrukcje;
zapisują obserwacje;
rozwiązują zadania problemowe;
prowadzą proste pomiary;
porównują samopoczucie przed wysiłkiem i po nim;
analizują przykładowe sytuacje;
przygotowują plakaty;
planują działania zespołowe;
prezentują wyniki pracy;
dokonują samooceny;
formułują wnioski na przyszłość.
Scenariusze zostały dostosowane osobno do klasy I oraz klas II–III.
Uczeń klasy I może pracować z krótszą instrukcją, symbolem lub pomocą nauczyciela. Uczniowie klas II–III mogą wykonywać zadania wieloetapowe, odczytywać proste dane, planować pracę zespołu i samodzielnie prezentować wnioski.
Warto przy tym pamiętać, że w roku szkolnym 2026/2027 nowa podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej będzie wdrażana bezpośrednio w klasie I, natomiast klasy II–III będą pozostawały w okresie stopniowego przechodzenia na nowe rozwiązania. Projekt został więc przygotowany tak, aby można go było realizować w całym etapie I–III, przy dostosowaniu zapisów dokumentacyjnych do klasy i podstawy realizowanej przez konkretnych uczniów.
Zdrowie fizyczne i psychiczne są ze sobą połączone
Z doświadczenia wiem, że dziecko może być ruchliwe, a jednocześnie nie potrafić odpoczywać. Może chętnie biegać, ale nie zauważać pragnienia. Może sprawnie wykonywać ćwiczenia, a jednocześnie bardzo źle znosić przegraną, hałas lub konieczność czekania na swoją kolej.
Dlatego nie chciałam tworzyć projektu nastawionego jedynie na sprawność fizyczną.
W „Ruszaj po zdrowie!” równie ważne są:
rozpoznawanie napięcia;
komunikowanie zmęczenia i dyskomfortu;
korzystanie z przerwy;
spokojny oddech;
przyjmowanie niepowodzenia;
proszenie o pomoc;
szanowanie możliwości innych osób;
budowanie poczucia bezpieczeństwa.
Wspieranie zdrowia psychicznego oraz przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej również należą do kierunków polityki oświatowej na rok szkolny 2026/2027.
Dlatego zajęcia nie opierają się na presji wyniku. Dziecko nie zostaje wyeliminowane po błędzie i nie obserwuje dalszej części zabawy z boku. Otrzymuje możliwość ponownej próby, łatwiejszego wariantu albo zmiany sposobu wykonania zadania.
Higiena cyfrowa nie oznacza jedynie zakazu korzystania z ekranów
Kolejnym ważnym obszarem jest higiena cyfrowa i promowanie aktywności offline, wskazane w polityce oświatowej na rok szkolny 2026/2027.
W praktyce nie chodzi wyłącznie o mówienie dzieciom, że powinny krócej korzystać z telefonu lub tabletu. Trzeba również pokazywać im atrakcyjne alternatywy.
Dlatego projekt zawiera:
rodzinne spacery bez ekranów;
zabawy terenowe;
ruchowe zadania domowe;
wspólne przygotowywanie posiłków;
obserwacje przyrodnicze;
aktywne docieranie do szkoły lub przedszkola, gdy pozwalają na to warunki;
rodzinne wydarzenia ruchowe;
propozycje prostych aktywności niewymagających sprzętu.
Dziecko łatwiej ograniczy czas ekranowy, kiedy wie, co może zrobić zamiast niego.
Bezpieczeństwo i pierwsza pomoc w praktyce
Przez lata pracy wielokrotnie przekonywałam się, że dzieci najlepiej zapamiętują zasady bezpieczeństwa wtedy, gdy mogą je przećwiczyć w konkretnej sytuacji.
Dlatego w projekcie nie ograniczamy się do zapamiętania numeru 112.
Dzieci uczą się:
oceniać, czy miejsce zdarzenia jest bezpieczne;
zawołać osobę dorosłą;
podać swoje imię;
określić miejsce zdarzenia;
powiedzieć, co się wydarzyło;
nie dotykać nieznanych leków i środków chemicznych;
zachować ostrożność przy drobnych urazach;
rozpoznać przedmioty znajdujące się w apteczce;
reagować bez narażania własnego bezpieczeństwa.
Odpowiedzialność za bezpieczeństwo własne i innych oraz przygotowanie do udzielania pierwszej pomocy zostały wyraźnie wskazane w aktualnych kierunkach polityki oświatowej.
Projekt bez presji i porównywania
Nie każde dziecko biega szybko. Nie każde pewnie łapie piłkę. Nie każde od razu chce wejść do tunelu, stanąć przed klasą albo pracować w parze.
Nie oznacza to, że nie może uczestniczyć.
W obu wersjach każde zadanie może mieć kilka poziomów wykonania. Dziecko lub uczeń może:
wykonać krótszą trasę;
skorzystać z większej lub lżejszej piłki;
otrzymać instrukcję obrazkową;
pracować z partnerem;
mieć więcej czasu;
wykonać zadanie w pozycji siedzącej;
obserwować przed podjęciem próby;
skorzystać z miejsca odpoczynku;
wybrać aktywność alternatywną.
Tak rozumiem edukację włączającą — nie jako przygotowanie jednego zadania dla wszystkich, ale jako tworzenie warunków, w których każde dziecko może rzeczywiście uczestniczyć.
Rozpoznawanie potrzeb dzieci, funkcjonalna obserwacja oraz współpraca z rodzicami również znajdują się wśród priorytetów na rok szkolny 2026/2027.
Współpraca z rodzicami
Z mojego doświadczenia wynika, że działania prozdrowotne mają największy sens wtedy, gdy szkoła lub przedszkole i dom przekazują dziecku podobne komunikaty.
Jeśli w placówce zachęcamy do picia wody, aktywności, odpoczynku i ograniczania ekranów, warto dać rodzinom proste pomysły, które można wykorzystać również w domu.
Dlatego w obu projektach znajdują się:
informacje dla rodziców;
zadania rodzinne na każdy miesiąc;
propozycje aktywności bez specjalistycznego sprzętu;
ankieta początkowa i końcowa;
rodzinne wydarzenie podsumowujące;
możliwość zaproszenia rodziców reprezentujących zawody związane ze zdrowiem, sportem lub bezpieczeństwem.
Zadania rodzinne są dobrowolne. Nie wymagają zakupu materiałów ani publikowania fotografii. Rodzina może przekazać krótką notatkę, rysunek, podpis lub ustną informację.
Komplet dokumentów i prosta ewaluacja
Po latach pracy wiem również, że nawet najlepszy projekt może stać się obciążeniem, jeśli wymaga tworzenia nadmiernej liczby dokumentów.
Dlatego do obu wersji przygotowałam komplet potrzebnych materiałów, ale arkusze ewaluacyjne zostały celowo uproszczone.
W zestawach znajdują się między innymi:
opis innowacji pedagogicznej;
cele i założenia projektu;
harmonogram całorocznych działań;
20 scenariuszy zajęć i wydarzeń;
wpisy do dziennika;
informacje dla rodziców;
rodzinne zadania na każdy miesiąc;
obserwacja wstępna i końcowa;
miesięczna karta realizacji;
samoocena dziecka lub ucznia;
ankieta dla rodziców;
karta ewaluacji wydarzenia;
kronika projektu;
rejestr dokumentacji;
wzór sprawozdania końcowego.
Ewaluacja nie polega na porównywaniu wyników sportowych.
Obserwujemy przede wszystkim:
uczestnictwo;
samodzielność;
przestrzeganie zasad;
komunikowanie potrzeb;
współpracę;
wiedzę o zdrowiu;
reagowanie w sytuacji zagrożenia;
indywidualny postęp.
Jeden konkretny wniosek jest dla mnie bardziej wartościowy niż kilka stron ogólnych opisów.
Projekt pomocny również podczas awansu zawodowego
„Ruszaj po zdrowie!” może być także wartościowym elementem pracy nauczyciela realizującego awans zawodowy.
Pozwala zaplanować, przeprowadzić i udokumentować między innymi:
wdrożenie innowacji pedagogicznej;
rozwijanie własnego warsztatu pracy;
diagnozowanie potrzeb dzieci lub uczniów;
indywidualizację działań;
edukację włączającą;
współpracę z rodzicami i środowiskiem lokalnym;
organizowanie wydarzeń;
działania na rzecz zdrowia i bezpieczeństwa;
wykorzystywanie metod aktywizujących;
pracę projektową;
ewaluację efektów;
formułowanie wniosków do dalszej pracy.
Sposób wykorzystania projektu w dokumentacji awansu należy oczywiście dopasować do własnej sytuacji zawodowej, realizowanych zadań i procedur obowiązujących w placówce.
Projekt, który można rzeczywiście zrealizować
Tworząc oba projekty, zależało mi, aby nie były to dokumenty dobrze wyglądające wyłącznie na papierze.
Do przeprowadzenia większości zajęć wystarczą:
piłki;
obręcze;
woreczki;
skakanki;
pachołki;
taśma;
kartki;
materiały naturalne;
przedmioty codziennego użytku;
wyposażenie znajdujące się w sali, klasie lub sali gimnastycznej.
Nie potrzeba profesjonalnego sprzętu ani kosztownych zakupów.
Nauczyciel może realizować cały projekt lub dostosować częstotliwość zajęć do organizacji pracy własnej grupy albo klasy.
Dwie wersje – jeden wspólny cel
Choć wersja przedszkolna i szkolna różnią się metodyką, łączy je ten sam cel:
pomóc dzieciom budować zdrowe nawyki bez presji, rywalizacji i porównywania.
Chciałabym, aby po zakończeniu projektu dzieci nie tylko sprawniej wykonywały wybrane zadania ruchowe, lecz przede wszystkim wiedziały:
dlaczego ruch jest ważny;
kiedy organizm potrzebuje odpoczynku;
jak zadbać o bezpieczeństwo;
jak poprosić o pomoc;
dlaczego warto pić wodę;
jak współpracować;
jak ograniczać bierny czas przed ekranem;
jak znaleźć aktywność, która sprawia im prawdziwą radość.
💚 Bo dziecko nie musi być najlepsze. Ważne, że próbuje, rozwija się, współpracuje i coraz lepiej potrafi zadbać o siebie.
Obie wersje projektu „Ruszaj po zdrowie!” są dostępne jako osobne, kompletne materiały:
Cena jednej wybranej wersji projektu: 25 zł.
Osoby zainteresowane materiałami zapraszam do kontaktu.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz